Vì sao 34 hãng hàng không quốc tế muốn lùi thời gian khai thác tại sân bay Long Thành?
Có 34 hãng hàng không quốc tế dự kiến chuyển đổi hoạt động khai thác sang siêu sân bay Long Thành từ lịch bay mùa Đông 2027 trong đó 10 hãng từ mùa hè 2028 hoặc muộn hơn.
Thông tin được nêu trong báo cáo của Bộ Xây dựng gửi Chính phủ về các điều kiện và công tác chuẩn bị đưa Cảng hàng không quốc tế (CHKQT) Long Thành giai đoạn 1 vào vận hành, khai thác.


Chuyển thời gian khai thác để tối ưu lịch bay
Về kế hoạch khai thác của các hãng hàng không, hoạt động vận tải hàng không có đặc thù khai thác theo mùa lịch bay của IATA. Khi chuyển sang sân bay mới, các hãng hàng không cần thời gian từ 6 - 12 tháng để lập kế hoạch tổ chức khai thác: điều chỉnh mạng đường bay, bố trí tàu bay, tổ bay, nhân lực, dịch vụ mặt đất, hệ thống bán vé, văn phòng đại diện và các hoạt động hỗ trợ khác.
Kết quả khảo sát của Cục Hàng không qua làm việc và ghi nhận ý kiến trong và ngoài nước, các hãng hàng không quốc tế đều ủng hộ việc chuyển đổi khai thác sang CHKQT Long Thành với năng lực hạ tầng tốt, hiện đại và công suất đáp ứng được nhu cầu tăng trưởng trong giai đoạn hiện nay. Tuy nhiên, các hãng kiến nghị chuyển khai thác vào lịch bay mùa đông 2027 hoặc muộn hơn để đảm bảo thời gian chuyển đổi và chuẩn bị sẵn sàng khai thác.
Cụ thể, có 34 hãng dự kiến chuyển đổi từ lịch bay mùa đông 2027 trong đó 10 hãng từ mùa hè 2028 hoặc muộn hơn.
Đối với vận tải hàng hóa chuyên biệt, các tập đoàn logistics hàng không quốc tế như UPS, FedEx, Cargolux, DHL có yêu cầu cao về nhà ga Express Cargo (nhà ga chuyển phát nhanh), Hải quan tại kho, hành lang thông quan, vị trí đỗ, khu xử lý xe tải và kết nối giao thông... Thời gian chuẩn bị, đánh giá kỹ thuật có thể kéo dài khoảng 12 tháng.
Như vậy, ngoài các hãng hàng không Việt Nam sẵn sàng khai thác một số chuyến bay trong giai đoạn đầu theo kế hoạch của ACV thì các hãng hàng không nước ngoài đề xuất chuyển đổi hoạt động từ Tân Sơn Nhất sang Long Thành tối ưu nhất vào lịch bay mùa đông 2027 theo khả năng sẵn sàng thực tế của toàn bộ hệ sinh thái sân bay.
Việc chuyển đổi khi các hãng chưa có đủ thời gian chuẩn bị hoặc các tiện ích liên quan chưa thực sự sẵn sàng có thể làm phát sinh khó khăn để ổn định lịch bay, tăng chi phí và ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ và hiệu quả khai thác.
"Trường hợp CHKQT Long Thành khi đưa vào khai thác nhưng nhiều hạng mục vẫn tiếp tục xây dựng, hoàn thiện, có thể ảnh hưởng chất lượng phục vụ đối với các hãng hàng không và hành khách, đồng thời sẽ phải tuân thủ các quy định rất nghiêm ngặt về an ninh, an toàn hàng không" - Bộ Xây dựng nêu vấn đề.
Theo phương án khai thác giai đoạn đầu được ACV xây dựng, từ thời điểm mở cửa (0 giờ ngày 24.12.2026) đến hết lịch bay mùa đông 2026 (27.3.2027), Cảng HKQT Long Thành sẽ ưu tiên vận hành khu cánh tây và khu vực trung tâm nhà ga hành khách với 4 đảo làm thủ tục check-in.
Trong giai đoạn khởi động này, ACV dự kiến tổ chức khai thác tối đa khoảng 366 chuyến bay mỗi tuần (tương đương khoảng 20 - 30 chuyến bay/ngày), bao gồm 322 chuyến bay quốc nội và 44 chuyến bay quốc tế. Hai hãng hàng không nội địa đầu tiên tham gia vận hành là Vietnam Airlines và Vietjet Air.
Thời gian chạy thử ORAT quá ngắn
Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, thông lệ quốc tế và hướng dẫn, khuyến nghị của IATA (Hiệp hội vận tải hàng không quốc tế) cho thấy, đối với các cảng hàng không mới, quy mô lớn và có tính tích hợp cao, chương trình chuẩn bị khai thác (ORAT - Operational Readiness, Activation and Transition) không chỉ nhằm kiểm tra thiết bị, mà là quá trình kiểm chứng toàn bộ khả năng vận hành thực tế của cả hệ thống, bao gồm hạ tầng, thiết bị, công nghệ thông tin, quy trình, nhân sự, các đơn vị cung cấp dịch vụ và cơ chế phối hợp giữa các bên bao gồm cả nhiệm vụ của các cơ quan quản lý nhà nước (Hải quan, Xuất nhập cảnh, an ninh hàng không, kiểm dịch động vật...).
Qua đó phát hiện lỗi, xác định điểm nghẽn, tổ chức khắc phục, thử lại và hoàn thiện quy trình trước khi khai thác thương mại. IATA xác định ORAT là cầu nối giữa "sẵn sàng về xây dựng" và "sẵn sàng khai thác", trong đó phải thực hiện các đợt thử nghiệm tích hợp với sự tham gia của các bên liên quan.
Thực tiễn tại một số sân bay lớn cho thấy quá trình này thường được triển khai nhiều tháng trước khai thác chính thức và theo nhiều vòng thử nghiệm, không phải một đợt thử nghiệm đơn lẻ.
Đơn cử, tại CHKQT Bắc Kinh Đại Hưng, các chuyến bay thử nghiệm bắt đầu từ tháng 5.2019, sau đó thực hiện các đợt thử nghiệm chuyên biệt, thử nghiệm toàn diện từ tháng 8 - 9.2019; riêng đợt thử nghiệm thứ 6 ngày 9.9 có 100 chuyến bay mô phỏng, hơn 13.000 hành khách và hơn 9.000 kiện hành lý, trước khi sân bay khai trương vào 25.9.2019. Các đợt thử nghiệm được thiết kế theo từng cấp độ, từ kiểm tra hệ thống, quy trình, phối hợp liên ngành đến kiểm tra áp lực và khắc phục các tồn tại phát hiện qua các vòng trước.
Tại CHKQT Istanbul, quá trình ORAT được triển khai từ tháng 5.2018; đào tạo, làm quen và chuẩn bị vận hành được thực hiện nhiều tháng trước khi khai thác. Sau khi mở khai thác từng bước từ tháng 10.2018 với khoảng 8 - 10 chuyến bay/ngày, sân bay tiếp tục duy trì giai đoạn "live trials" trong khoảng 5 tháng để phát hiện, xử lý các tồn tại về hệ thống, công nghệ thông tin và hạ tầng trước khi chuyển đổi toàn bộ vào tháng 4.2019. Chương trình ORAT gồm hơn 100 kịch bản, 63 ngày thử nghiệm, bao gồm thử nghiệm cơ bản, chức năng, dự phòng, tích hợp và tình huống khẩn nguy.
Kinh nghiệm CHKQT Hồng Kông cũng cho thấy việc thử nghiệm được tổ chức thành nhiều vòng. Từ tháng 1.1998, sân bay đã tổ chức các đợt diễn tập với hành khách và nhân viên giả định; đến 14.6.1998, đợt thử nghiệm cuối cùng có khoảng 12.000 người, 35 hãng hàng không và 4 tàu bay tham gia, trước khi sân bay chính thức khai thác ngày 6.7.1998. Quá trình chuyển đổi còn được chuẩn bị trong nhiều tháng với sự tham gia của các cơ quan nhà nước, hãng hàng không và doanh nghiệp dịch vụ.
"Như vậy, kinh nghiệm trên cho thấy không có một thời gian ORAT cố định áp dụng cho mọi sân bay, nhưng đối với sân bay mới, quy mô lớn, hiện đại, nhiều hệ thống tự động, phức tạp và phải đảm bảo sự phối hợp nhuần nhuyễn của các lực lượng, đơn vị khác nhau, thời gian chuẩn bị và thử nghiệm thực tế thường được bố trí từ 6 - 12 tháng, đồng thời phải có các vòng thử nghiệm liên tiếp để sửa lỗi và kiểm chứng lại" - Bộ Xây dựng nhìn nhận.
Đối với CHKQT Long Thành, theo báo cáo của ACV, chương trình ORAT với 55 kịch bản được tổ chức thành 3 đợt từ tháng 9 - tháng 12, nhằm đánh giá mức độ sẵn sàng của hệ thống, hạ tầng và nhân sự. Tuy nhiên, nếu lấy thời điểm bắt đầu vận hành thử tích hợp cuối tháng 9 đến thời điểm khai thác thương mại (dự kiến cuối tháng 12) thì thời gian thử nghiệm tích hợp toàn diện khoảng 3 tháng và chưa có chuyến bay thực tế.
Trong khi đó, đến thời điểm nay, ACV phải đẩy nhanh tiến độ thi công, hoàn thành xây dựng, nghiệm thu, hiệu chuẩn, cấp phép, đào tạo, hoàn thiện quy trình trong bối cảnh phải khắc phục các tồn tại phát sinh. Với quy mô, mức độ phức tạp và số lượng hệ thống liên kết của CHKQT Long Thành, thời gian ORAT ngắn sẽ làm giảm khoảng dự phòng để xử lý các lỗi phát sinh, đặc biệt đối với các lỗi chỉ xuất hiện khi vận hành đồng thời nhiều hệ thống hoặc khi có lưu lượng hành khách, hành lý, hàng hóa và tàu bay thực tế.
