Thanh tra phát hiện 188 doanh nghiệp xăng dầu có dấu hiệu găm hàng, tồn kho vượt 150%
Thanh tra Chính phủ phát hiện 188 doanh nghiệp xăng dầu có dấu hiệu găm hàng khi lượng tồn kho vượt 150% mức bình quân ba tháng trước. Trong khi đó, 182 doanh nghiệp có dấu hiệu không duy trì đủ dự trữ bắt buộc.
Đó là thông tin được nêu trong kết luận thanh tra chuyên đề diện rộng về hoạt động kinh doanh xăng dầu, do Tổng Thanh tra Chính phủ Nguyễn Quốc Đoàn vừa ký ban hành.
Theo kết luận, trong số những doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu được thanh tra, có 188 doanh nghiệp có dấu hiệu găm hàng do lượng tồn kho vượt ngưỡng quy định. Thanh tra cũng phát hiện 182 doanh nghiệp có dấu hiệu không duy trì đủ mức dự trữ xăng dầu bắt buộc tối thiểu.
188 doanh nghiệp có dấu hiệu găm hàng, tồn kho vượt ngưỡng 150%
Theo kết luận, trong số 260 doanh nghiệp được thanh tra, có 188 doanh nghiệp, có một hoặc nhiều ngày trong tháng 3-2026 tồn kho xăng dầu vượt 150% lượng tồn kho trung bình của ba tháng liền kề trước đó.
Thanh tra Chính phủ xác định đây là dấu hiệu của hành vi găm hàng theo khoản 3 Điều 32 Nghị định 98/2020/NĐ-CP.
Đối với hành vi nêu trên, Thanh tra Chính phủ viện dẫn quy định xử phạt từ 20 - 30 triệu đồng. Ngoài phạt tiền, hình thức xử phạt bổ sung còn có thể gồm tịch thu tang vật, tước quyền sử dụng giấy phép kinh doanh hoặc chứng chỉ hành nghề từ 3 - 6 tháng theo quy định.
Cơ quan thanh tra đã lập biên bản về dấu hiệu vi phạm hành chính của các doanh nghiệp và chuyển hồ sơ đến cơ quan có thẩm quyền xem xét, xử lý.
Tuy nhiên, kết luận thanh tra cũng ghi nhận nhiều nguyên nhân khiến lượng xăng dầu tồn kho vượt ngưỡng, trong đó có những yếu tố khách quan liên quan đến hoạt động nhập hàng và bảo đảm nguồn cung.
Theo báo cáo của các doanh nghiệp, việc tồn kho vượt 150% có thể xuất phát từ yêu cầu phải mua những lô hàng lớn để bảo đảm nguồn cung theo chỉ thị của Bộ Công Thương.
Cùng với đó, thời gian tàu neo chờ kéo dài khiến nhiều chuyến hàng về cùng thời điểm. Một số doanh nghiệp phải nhận hàng theo hợp đồng đã ký trước hoặc nhập hàng để thực hiện các hợp đồng cung ứng đến hạn.
Ngoài ra, lượng hàng tồn kho còn phụ thuộc vào nhu cầu tiêu thụ xăng dầu trong nước.
Kết luận chỉ rõ việc đối chiếu tồn kho tại một thời điểm với mức tồn kho bình quân ba tháng liền kề trước đó có những điểm chưa phù hợp với thực tiễn.
Đối với thương nhân đầu mối, cơ quan thanh tra ghi nhận nhóm doanh nghiệp này còn có nghĩa vụ tạo nguồn và bảo đảm lượng dự trữ xăng dầu bắt buộc tối thiểu lên đến 20 ngày cung ứng.
Chính yêu cầu duy trì nguồn hàng này có thể khiến lượng tồn kho của doanh nghiệp vượt ngưỡng 150% ở một số thời điểm.
Đáng chú ý, cả 19/19 thương nhân đầu mối được lấy ý kiến đều cho rằng "không nên áp dụng ngưỡng tồn kho 150% đối với thương nhân đầu mối".
Do đó, bên cạnh việc xác định dấu hiệu vi phạm ở 188 doanh nghiệp, kết luận thanh tra cũng đặt ra yêu cầu xem xét lại quy định về găm hàng để phù hợp với đặc thù kinh doanh, nhập khẩu và dự trữ xăng dầu.
182 doanh nghiệp không duy trì đủ dự trữ bắt buộc
Trong khi phát hiện số lượng lớn doanh nghiệp có dấu hiệu găm hàng do tồn kho vượt ngưỡng, Thanh tra Chính phủ cũng chỉ ra tình trạng không bảo đảm lượng dự trữ xăng dầu bắt buộc.
Theo kết luận, có 182/260 doanh nghiệp, có dấu hiệu không duy trì mức dự trữ xăng dầu bắt buộc tối thiểu theo quy định. Trong số này có 14 thương nhân đầu mối và 168 thương nhân phân phối.
Đối với hoạt động kinh doanh xăng dầu, dự trữ bắt buộc là lượng hàng doanh nghiệp phải bảo đảm nhằm duy trì nguồn cung, kể cả khi thị trường phát sinh những biến động.
Đối với hành vi không duy trì đủ dự trữ bắt buộc, kết luận viện dẫn mức xử phạt từ 120 - 140 triệu đồng đối với thương nhân đầu mối theo Nghị định 99/2020/NĐ-CP.
Tuy nhiên, Thanh tra Chính phủ chỉ ra rằng hiện chưa có chế tài xử phạt tương ứng đối với thương nhân phân phối không bảo đảm mức dự trữ.
Đây là một trong những bất cập được cơ quan thanh tra nêu rõ khi đánh giá nguyên nhân của các dấu hiệu vi phạm.
Không chỉ thiếu chế tài, quy định về cách xác định lượng dự trữ theo số ngày cung ứng cũng chưa có hướng dẫn cụ thể để làm căn cứ kiểm tra.
Kết luận chỉ ra việc các cơ quan chức năng chủ yếu kiểm tra, giám sát quy định về dự trữ tối thiểu bằng cách đối chiếu với lượng hàng tồn kho tại thời điểm cuối tháng hoặc khi tiến hành kiểm tra.
Cách kiểm tra này dẫn đến việc chưa phát hiện đầy đủ những trường hợp doanh nghiệp không duy trì đủ lượng dự trữ ở các thời điểm khác, kết luận nêu.
Thanh tra Chính phủ đã lập biên bản về dấu hiệu vi phạm hành chính đối với các doanh nghiệp liên quan và chuyển hồ sơ đến cơ quan có thẩm quyền xem xét, xử lý.
Kiến nghị sửa quy định găm hàng, siết quản lý dự trữ xăng dầu
Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan củng cố hệ thống kinh doanh xăng dầu, bảo đảm nguồn cung cho nền kinh tế trong mọi tình huống.
Cơ quan thanh tra kiến nghị duy trì và nâng cao mức dự trữ bắt buộc đối với thương nhân đầu mối, đồng thời tăng cường dự trữ quốc gia thông qua hệ thống kho, bể có dung tích lớn.
Thanh tra Chính phủ cũng đề xuất nghiên cứu chấm dứt Quỹ bình ổn giá xăng dầu hiện hành, thay bằng dự trữ quốc gia, dự trữ bắt buộc tại thương nhân đầu mối, chính sách thuế và các công cụ điều tiết khác.
Riêng đối với những bất cập về tồn kho và dự trữ bắt buộc, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp Bộ Tài chính khẩn trương rà soát, sửa đổi quy định về găm hàng và dự trữ lưu thông bắt buộc.
Bộ Công Thương cũng được kiến nghị phối hợp UBND các tỉnh, thành phố kiểm tra, làm rõ và xử lý theo thẩm quyền những dấu hiệu vi phạm hành chính trong kinh doanh xăng dầu, trong đó có hành vi găm hàng và không bảo đảm dự trữ bắt buộc.
Đối với chính quyền địa phương, Thanh tra Chính phủ kiến nghị chỉ đạo các cơ quan chức năng rà soát, kiểm tra để xử lý những vi phạm trong kinh doanh xăng dầu trên địa bàn.