TP Hồ Chí Minh đối mặt nắng nóng gia tăng trong mùa khô

Tại TP Hồ Chí Minh, những diễn biến này làm gia tăng áp lực nắng nóng, cộng hưởng với hiệu ứng đảo nhiệt đô thị; đồng thời kéo theo nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn và các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Đảo nhiệt đô thị làm gia tăng sức nóng

Nắng nóng tại TP Hồ Chí Minh ngày càng chịu tác động đồng thời của biến đổi khí hậu và quá trình đô thị hóa. Mật độ xây dựng cao, diện tích bề mặt bê tông, nhựa đường lớn, trong khi không gian xanh và mặt nước chưa đáp ứng yêu cầu, khiến nhiệt lượng tích tụ trong đô thị, làm gia tăng hiệu ứng đảo nhiệt. Tại khu vực trung tâm, nhiệt độ có thể cao hơn vùng ven khoảng 2 - 4 độ C, đặc biệt trong những tháng cao điểm mùa khô.

Trao đổi với phóng viên TTXVN ngày 11/11, PGS.TS Nguyễn Văn Hồng, Phó Phân viện trưởng Phân viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển cho biết, hiệu ứng đảo nhiệt đô thị kết hợp với xu thế nóng lên toàn cầu tạo ra tác động kép tại các đô thị lớn như TP Hồ Chí Minh. Bề mặt bê tông, nhựa đường hấp thụ nhiệt vào ban ngày rồi tiếp tục tỏa nhiệt, khiến môi trường đô thị duy trì trạng thái nóng ngay cả khi cường độ bức xạ mặt trời giảm. Tình trạng này làm tăng thời gian người dân phải chịu tác động của nhiệt độ cao, tiềm ẩn nguy cơ mất nước, kiệt sức, sốc nhiệt và ảnh hưởng đến sức khỏe tim mạch, hô hấp. Người lao động ngoài trời, người cao tuổi, trẻ em và người có bệnh nền là những nhóm dễ bị tổn thương.

Thực tế, nhu cầu sử dụng điện cho làm mát tăng cao, gây áp lực lên hệ thống cung ứng năng lượng; chất lượng không khí có thể suy giảm khi nhiệt độ cao kết hợp với ô nhiễm đô thị. Trong bối cảnh TP Hồ Chí Minh tiếp tục mở rộng không gian đô thị, việc thiếu các hành lang thông gió, cây xanh và mặt nước có thể khiến tình trạng tích tụ nhiệt trở nên nghiêm trọng hơn.

Theo TS. Trương Bá Kiên, Phó Giám đốc điều hành Trung tâm nghiên cứu Khí tượng khí hậu, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Biến đổi khí hậu, các kịch bản biến đổi khí hậu cập nhật cho Việt Nam năm 2025 cho thấy xu hướng nhiệt độ tăng tại khu vực Nam Bộ. Trong giai đoạn 1961 - 2023, nhiệt độ tăng khoảng 0,1 - 0,3 độ C mỗi thập kỷ; số ngày nắng nóng có nhiệt độ cao nhất từ 35 độ C trở lên cũng gia tăng tại nhiều trạm quan trắc trong giai đoạn 1984 - 2023. Những đợt nắng nóng trong điều kiện El Nino thường có xu hướng kéo dài hơn.

TS. Nguyễn Hữu Quyền, Trưởng phòng Nghiên cứu khí tượng nông nghiệp và dịch vụ khí hậu, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Biến đổi khí hậu, phân tích với kịch bản phát thải cao SSP3-7.0 vào cuối thế kỷ, nhiệt độ trung bình năm tại khu vực nội thành TP Hồ Chí Minh có thể tăng khoảng 3,5 - 3,7 độ C so với giai đoạn cơ sở 1995 - 2014. Số ngày có nhiệt độ tối cao từ 35 độ C trở lên có thể tăng khoảng 100 ngày; số ngày có chỉ số nhiệt độ bầu ướt WBGT vượt 32 độ C cũng tăng khoảng 100 ngày. Đây là những chỉ dấu cho thấy rủi ro nắng nóng và stress nhiệt có thể trở thành thách thức lớn đối với sức khỏe cộng đồng và khả năng vận hành của đô thị.

Mùa khô khắc nghiệt, nhiều rủi ro khí hậu gia tăng

Bản tin dự báo khí hậu tháng 9 - 11/2026 của Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Biến đổi khí hậu nhận định, El Nino có khả năng duy trì đến mùa xuân năm 2027 với xác suất 80-85%; riêng khả năng đạt cường độ rất mạnh trong giai đoạn tháng 9-11/2026 và duy trì đến mùa tháng 11/2026 - 1/2027 được dự báo ở mức 90 - 95%, theo thông tin của Trung tâm Dự báo Khí hậu thuộc Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Mỹ (CPC). Trong khi đó, nhiệt độ Nam Bộ có xu hướng cao hơn trung bình nhiều năm, lượng mưa thấp hơn bình thường.

Theo dự báo khí hậu thời hạn mùa, nhiệt độ trung bình các tháng 2 - 4/2027 có thể cao hơn trung bình nhiều năm từ 1 - 2 độ C, có nơi cao hơn; nắng nóng tại miền Đông Nam Bộ có khả năng xuất hiện từ tháng 2/2027, sớm hơn thông thường và gia tăng trong tháng 3 - 4. Khi mùa mưa kết thúc sớm, lượng mưa tích lũy giảm, độ ẩm không khí thấp và nền nhiệt cao làm gia tăng bốc hơi, khiến nguy cơ hạn hán trở nên đáng lo ngại. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp ở các địa phương trong vùng mà còn làm gia tăng áp lực đối với hệ sinh thái và các khu vực đất ngập nước.

Các chuyên gia cho rằng, rủi ro xâm nhập mặn thời gian tới có thể đến sớm và lấn sâu hơn khi dòng chảy thượng nguồn suy giảm, kết hợp với các kỳ triều cường. Các hệ thống sông như sông Sài Gòn, Đồng Nai, Vàm Cỏ và các sông ở Đồng bằng sông Cửu Long có thể chịu tác động, ảnh hưởng đến sản xuất và chất lượng nguồn nước. Bên cạnh đó, nền nhiệt cao, độ ẩm giảm và tình trạng khô hạn cũng làm gia tăng nguy cơ cháy rừng, nhất là tại các khu vực rừng tràm và đất ngập nước.

Riêng TP Hồ Chí Minh có thể đối mặt với trạng thái thời tiết phân hóa mạnh: mùa khô nóng hơn, khô hạn kéo dài nhưng vẫn tiềm ẩn những đợt mưa lớn cục bộ, gây ngập đô thị. Tốc độ gió giật cực đại trong kịch bản phát thải cao vào cuối thế kỷ cũng có thể tăng khoảng 25 - 35%.

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Hồng, yêu cầu đặt ra là đưa yếu tố khí hậu vào quá trình quy hoạch và quản trị đô thị. Việc tăng diện tích cây xanh, mặt nước, bảo vệ hành lang thông gió, sử dụng vật liệu giảm hấp thụ nhiệt có ý nghĩa trực tiếp trong việc hạn chế hiệu ứng đảo nhiệt. Cùng với đó, thành phố cần nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo nắng nóng và thời tiết cực đoan; xây dựng phương án ứng phó với hạn hán, xâm nhập mặn, cháy rừng và bảo vệ các nhóm dân cư dễ bị tổn thương.

Đồng thời, thích ứng với khí hậu đô thị không thể chỉ tập trung xử lý từng hiện tượng riêng lẻ. TP Hồ Chí Minh cần kết hợp quản lý nhiệt, nước, không gian xanh và hạ tầng kỹ thuật trong một cách tiếp cận tổng thể, qua đó giảm mức độ phơi nhiễm và tính dễ bị tổn thương của người dân trước những biến động khí hậu ngày càng khó lường.

Hồng Đạt/TTXVN