Để tiếng nói người dân đến được nơi cần giải quyết

Phản biện chính sách từ thực tiễn

Tại Hội nghị chuyên đề “Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác giám sát, phản biện xã hội và tham gia phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực của hệ thống MTTQ Việt Nam thành phố” do Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam TPHCM vừa tổ chức, nhiều đại biểu cho rằng, muốn nâng cao hiệu quả giám sát, phản biện cần lựa chọn đúng những vấn đề người dân quan tâm, phát huy thế mạnh của từng tổ chức và bảo đảm các kiến nghị có căn cứ, được theo dõi đến khi giải quyết.

Bà Ung Thị Xuân Hương - Chủ tịch Hội Luật gia TPHCM cho biết, trong 5 năm qua, Hội đã tổ chức 724 hội nghị với hơn 6 nghìn ý kiến góp ý dự thảo luật; tham gia rà soát, thẩm định gần 3 nghìn văn bản của chính quyền địa phương và cơ quan, đơn vị. Đội ngũ luật gia cũng tham gia trên 9.000 cuộc giám sát việc thực thi pháp luật ở các cấp.

Các nội dung phản biện tập trung vào những vấn đề có tác động rộng đến đời sống và sự phát triển của thành phố như: Luật Đất đai, Luật Nhà ở, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, quy định về diện tích tái định cư tối thiểu, bảng giá đất theo Luật Đất đai năm 2024, Luật Phát triển đô thị và quy hoạch TPHCM. Bên cạnh đó, những vấn đề người dân quan tâm như ô nhiễm môi trường, an toàn thực phẩm, trật tự đô thị, vỉa hè, cấp phép xây dựng và các dự án chậm triển khai cũng được Hội đặt ra trong hoạt động giám sát.

Theo bà Hương, việc lựa chọn nội dung giám sát phải xuất phát từ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân, xác định rõ phạm vi và đối tượng; quá trình thực hiện cần có khảo sát thực tế, thu thập chứng cứ, tham vấn chuyên gia và căn cứ pháp lý. Hội cũng nhìn nhận ở một số nơi, hoạt động giám sát còn hình thức, cán bộ còn e ngại va chạm, một số kiến nghị của Mặt trận chưa được trả lời hoặc giải quyết đầy đủ. “Vì vậy, cần tăng cường theo dõi sau giám sát, làm rõ trách nhiệm của cơ quan được kiến nghị và công khai kết quả thực hiện” - bà Hương nói.

Từ góc độ quản lý nhà nước, ông Phạm Văn Tuyên - Phó Giám đốc Sở Nội vụ TPHCM nhấn mạnh đến vai trò của Mặt trận trong việc tham gia xây dựng, hoàn thiện chính sách, pháp luật và giám sát hoạt động của chính quyền. Theo ông Tuyên, giám sát, phản biện xã hội không chỉ nhằm phát hiện những hạn chế khi chính sách đã được ban hành hoặc triển khai, mà cần chủ động tham gia ngay từ đầu để nhận diện những quy định chưa phù hợp, thiếu tính khả thi, qua đó góp phần phòng ngừa sai sót trong quá trình thực hiện.

Ông Tuyên cho rằng, phản biện xã hội cần được xem là một bước quan trọng trong quá trình xây dựng chính sách. Những góp ý từ thực tiễn của Mặt trận, các tổ chức thành viên và người dân có thể giúp cơ quan soạn thảo nhận diện sớm những bất cập, tránh ban hành các quy định chưa sát thực tế hoặc gây khó khăn khi tổ chức thực hiện. “Hoạt động phản biện vì vậy cần có sự tham gia của những người am hiểu lĩnh vực, có căn cứ chuyên môn và đánh giá được tác động của chính sách đối với các nhóm đối tượng liên quan” - ông Tuyên đề xuất.

Phát huy sức mạnh các tổ chức thành viên

Theo bà Huỳnh Thị Kim Xuyến - Phó Chủ tịch Hội Nông dân TPHCM, thực tiễn cho thấy người dân còn gặp khó khăn khi mức bồi thường đất nông nghiệp chưa tương xứng với giá trị thị trường; thời gian góp ý phương án có trường hợp chỉ từ 5-7 ngày, chưa tạo điều kiện để người dân và tổ chức đại diện nghiên cứu đầy đủ. Bà Xuyến kiến nghị, đơn vị giám sát cần được tham gia ngay từ khâu khảo sát, kiểm đếm, xây dựng phương án; đồng thời có cơ chế tiếp nhận, phản hồi kiến nghị và bảo đảm tính thống nhất trong chính sách giữa các địa bàn.

Hội Nông dân TPHCM cũng đặt vấn đề phục hồi sinh kế cho người dân sau thu hồi đất; theo đó, chính sách hỗ trợ cần tính đến khả năng chuyển đổi nghề nghiệp, ổn định thu nhập và điều kiện sống lâu dài của các hộ bị ảnh hưởng, thay vì chỉ tập trung vào khoản tiền bồi thường trước mắt. “Đây cũng là cơ sở để tổ chức Hội tham gia giám sát toàn diện hơn, từ quá trình thực hiện phương án bồi thường đến kết quả ổn định đời sống của người dân” - bà Xuyến nhấn mạnh.

Với thế mạnh của tổ chức Đoàn, ông Bùi Hữu Hồng Hải - Ủy viên Ban Thường vụ Thành Đoàn, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam thành phố đề xuất phát triển sâu, rộng ứng dụng nền tảng số và mạng xã hội để mở rộng kênh tiếp nhận thông tin, phát huy vai trò của thanh niên trong giám sát, phản biện xã hội. Thông qua các đội hình thanh niên, tổ chức Đoàn có thể tham gia nắm bắt vấn đề tại địa bàn, hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ công trực tuyến và ghi nhận những bất cập trong quá trình thực hiện chính sách.

Theo ông Hải, các nền tảng số có thể hỗ trợ tập hợp ý kiến, nhận diện vấn đề và theo dõi tiến độ xử lý kiến nghị. Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi thông tin được kiểm chứng, phân loại và chuyển đến đúng cơ quan có trách nhiệm.

Cùng với việc phát huy vai trò của các tổ chức thành viên, luật sư Nguyễn Văn Hậu - Ủy viên UBTƯ MTTQ Việt Nam đề nghị, cần tăng cường hoạt động của Ban Công tác Mặt trận ở khu dân cư, Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng. Đây là những lực lượng có điều kiện gần dân, nắm tình hình tại địa bàn, qua đó góp phần giám sát các lĩnh vực như đất đai, môi trường, tài nguyên, khoáng sản và trách nhiệm thực thi công vụ. Ông cũng nhấn mạnh đến vai trò của báo chí trong phát hiện, phản ánh dấu hiệu vi phạm, thông tin kết quả giám sát và theo dõi việc giải quyết kiến nghị, giúp người dân có thêm kênh giám sát hoạt động của cơ quan công quyền.

Ông Phạm Minh Tuấn - Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TPHCM đề nghị hệ thống Mặt trận tập trung giám sát những lĩnh vực dễ phát sinh tiêu cực, được người dân quan tâm như đất đai, bồi thường, tái định cư, đầu tư công, tài chính và tài sản công, đấu thầu, an sinh xã hội, cải cách thủ tục hành chính. Cùng với việc nâng cao năng lực cán bộ, phát huy vai trò của các tổ chức thành viên, chuyên gia và báo chí, cần đặc biệt chú trọng theo dõi kết quả giải quyết kiến nghị, xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm và thời hạn phản hồi.