Bộ trưởng Y tế lý giải chỉ người trên 18 tuổi được đăng ký hiến mô, tạng

Giải trình với các đại biểu cuối phiên thảo luận về luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) sáng 2.11, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan khẳng định đây là "phạm trù rất nhạy cảm" liên quan đến sức khỏe người dân, phòng ngừa các loại tội phạm liên quan đến thương mại hóa.

Tuyệt đối cấm lấy mô không tái sinh và bộ phận cơ thể người dưới 18 tuổi

Với tinh thần cầu thị, cơ quan soạn thảo đã tiếp thu tối đa ý kiến các đại biểu, đóng góp của người dân. Theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, dự thảo mới đã cơ bản đáp ứng được các yêu cầu: tiếp tục tạo điều kiện để mở rộng cơ hội sống cho người bệnh.

Theo bà Đào Hồng Lan, một trong những vướng mắc, trăn trở thời gian qua chính là độ tuổi đăng ký hiến. Cơ quan soạn thảo thống nhất tinh thần triển khai theo quy định của luật cũ: việc đăng ký hiến áp dụng cho người từ đủ 18 tuổi trở lên, bảo đảm trách nhiệm đối với việc tự quyết định một vấn đề hệ trọng của đời mình.

Đồng thời, để tăng cường kiểm soát, ngăn chặn các hành vi mua bán mô, bộ phận cơ thể người và bảo vệ người hiến, dự thảo luật quy định rất nhiều nội dung nhằm thắt chặt hơn. Ví dụ như việc tăng độ tuổi đối với người hiến đang sống không cùng huyết thống từ đủ 18 tuổi lên 25 tuổi nhằm bảo vệ lực lượng thanh thiếu niên - một nguồn lực rất quan trọng của đất nước.

Trước vấn đề nhiều đại biểu quan tâm là người dưới 18 tuổi, dự thảo luật quy định rất rõ: người dưới 18 tuổi đang sống chỉ được hiến mô tái sinh thuộc danh mục do Bộ Y tế ban hành (như tế bào gốc tạo máu, tế bào lympho từ máu ngoại vi) và phải đáp ứng các điều kiện hết sức chặt chẽ.

Theo đó, tuyệt đối cấm lấy mô không tái sinh và bộ phận cơ thể từ người sống dưới 18 tuổi. Đây là điều kiện rất quan trọng cần phải được làm rõ để giải tỏa dư luận nghi ngại cho rằng luật cho phép lấy bộ phận cơ thể người sống dưới 18 tuổi.

Đồng thời, bổ sung quy định người hiến đang sống có quyền từ chối hiến mô, bộ phận cơ thể người tại bất kỳ thời điểm nào trước khi thực hiện lấy tạng, thực hiện phải đúng theo nguyện vọng của người hiến.

Bộ trưởng Bộ Y tế cũng nhấn mạnh, việc lấy tạng chỉ được thực hiện tại các cơ sở đủ điều kiện. Việc tư vấn cho người hiến mô tái sinh khi còn sống phải được thực hiện độc lập. Đặc biệt đối với người dưới 18 tuổi, việc đồng ý của cha mẹ phải trên cơ sở tôn trọng quyền và nguyện vọng của trẻ em là cao nhất, đúng tinh thần Công ước quốc tế về quyền trẻ em năm 1989.

Người tư vấn không phải là người khám, chẩn đoán hay quyết định chỉ định ghép bộ phận cơ thể người, và luật cũng không cho phép người trực tiếp thực hiện phẫu thuật ghép cho người bệnh tham gia tư vấn. Quy định này nhằm hạn chế xung đột lợi ích và bảo đảm người hiến tiếp cận thông tin một cách khách quan.

Bổ sung 21 nhóm hành vi bị nghiêm cấm

Dự thảo cũng bổ sung quy định xác minh nhân thân, mối quan hệ gia đình của người hiến; bổ sung các quy định bảo đảm tính độc lập trong đánh giá, tư vấn, lấy và ghép.

Đặc biệt, theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, dự thảo đã bổ sung các quy định về hành vi bị nghiêm cấm. Trước đây, theo luật cũ, chỉ có 10 nhóm, song dự thảo đã tăng lên 21 nhóm hành vi bị nghiêm cấm để làm cơ sở cho các cơ quan pháp luật điều tra, xử lý các hành vi lạm dụng, trục lợi liên quan đến việc lấy, ghép mô, tạng.

Trong đó, bổ sung quy định nghiêm cấm việc lấy mô, bộ phận cơ thể của bào thai; cấm việc đưa, tổ chức ghép tạng tại bệnh viện cho người Việt Nam ra nước ngoài hoặc người nước ngoài vào Việt Nam để hiến, ghép các bộ phận cơ thể trái quy định pháp luật.

Bên cạnh đó, việc bổ sung hội đồng chẩn đoán chết não, chết tuần hoàn độc lập với ê kíp điều trị, vận động, lấy, ghép mô, tạng đã được quy định rất rõ trong dự thảo luật.

Theo bà Lan, từ năm 2007, quy định pháp lý về xác định chết não ở nước ta đã rất chặt chẽ. Việt Nam được đánh giá là một trong những nước thực hiện việc này rất chặt chẽ.

Tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, dự thảo luật xác định việc điều phối phải được thực hiện thông qua hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia, bảo đảm công khai, minh bạch, công bằng, không phân biệt độ tuổi, giới tính, vùng miền hay dân tộc. Quan trọng nhất là điều phối theo nguyên tắc hài hòa các chỉ số y khoa và các tiêu chí ưu tiên đã được quy định.

Với người hiến là người chết não, chết tuần hoàn, theo Bộ trưởng Lan, văn hóa Việt Nam "nghĩa tử là nghĩa tận", do đó, dự thảo tôn trọng quyền quyết định của gia đình để bảo đảm sự hòa hợp, đồng thuận trong thời điểm đau thương của gia đình.